królowa tejano, królowa serc

Szesnasty kwietnia, dzień urodzin królowej tejano, został przez ówczesnego gubernatora Teksasu, George’a W. Busha, ogłoszony Dniem Seleny. (Decyzja nie przeszła bez lokalnych histerii: najwyraźniej niektórzy Anglosi byli tym faktem oburzeni, bo szesnasty kwietnia przypadał w Niedzielę Palmową, a poza tym, kim była Selena? Słuchali jej „tamci ludzie”, a nie my). Od tragicznej śmierci Seleny mija obecnie ponad dwadzieścia lat, ale miłość fanów wcale nie słabnie, przeciwnie. Jej piosenki śpiewają tacy artyści, jak Gloria Estefan, Jennifer Lopez, Shakira, Bruno Mars czy Selena (!) Gomez. Doczekała się pomników, biograficznego filmu (z Jennifer Lopez w roli głównej, bo Salma Hayek z szacunku odmówiła), musicalu i oczywiście niezliczonych festiwali, koncertów, murali, piosenek i programów telewizyjnych na swoją cześć, a niedługo - trasy koncertowej z udziałem hologramu.

Mural na cześć Seleny w stolicy Teksasu, Austin. Źródło

Selena wychowała się w latynoskim barrio w nadmorskim Corpus Christi. Jej rodzice prowadzili restaurację Tex-Mex (trudno o większą tejańską kliszę), ale stracili wszystko w czasie kryzysu naftowego w latach 80. Ogłosili bankructwo, a z domu zostali eksmitowani. Kiedy Selena zaczęła śpiewać w restauracji rodziców, nie miała nawet dziesięciu lat. Kiedy kończyła dziewiętnaście, była już milionerką, nazywaną „tejańską Madonną”. Dzięki niej muzyka tejano przestała być regionalną nowinką i rozrywką nieprzystosowanych emigrantów, a stała się konkretną siłą w latynoskim show biznesie. Wielu latynoskich muzyków podkreśla obecnie, że sukces Seleny był dla nich źródłem niesamowitej motywacji. Bycie Latynosem w Stanach Zjednoczonych nie jest łatwe, ale jeśli Selenie udało się pokonać przeciwności, i to w czasach o wiele bardziej hermetycznych niż obecnie, to wszystko jest możliwe. Jesteśmy przecież w Ameryce!

Nagrania koncertów Seleny dostępne na youtubie są z początku lat dziewięćdziesiątych, nawet starsze. Jakość obrazu i dźwięku jest więc fatalna. Ale nawet marmurkowy obraz nie jest w stanie przyćmić siły wyrazu, jaka emanuje z Seleny na scenie. Dodam, że nie lubię ani muzyki Seleny, ani muzyki tejano w ogóle. Selena na żywo ma jednak w sobie coś ujmującego i przyjemnie nieafektowanego. Prawdopodobnie poszłabym na jej koncert tylko dla atmosfery, przyjemnych rytmów i dla jej pozytywnej energii. Być może to kwestia tego szerokiego, szczerego uśmiechu; jej zaraźliwa radość przypomina mi wczesne koncerty Whitney. Podobno po pierwszym większym koncercie, ojciec Seleny, który pełnił rolę jej managera, drżał przed spotkaniem z dziennikarzami. Niepotrzebnie. Selena wyszła i uściskała serdecznie każdego z nich. Zanim zaczęli zadawać jej pytania, już byli kompletnie rozbrojeni.

Co to jest muzyka tejano? O tym, kim są Tejanos i Anglos, już było tutaj i tutaj, a sama muzyka również pojawiała się na blogu kilkakrotnie, ale zwykle półgębkiem i na marginesie. Muzyka tejano towarzyszy mi na moim osiedlu nieodłącznie, zwłaszcza wieczorami, a w weekendy to już obowiązkowo. Jest nierozerwalnie związana z teksaską scenerią. Powstała jako wynik spotkania przybyszy z Europy: Niemców, Czechów i Polaków z meksykańskimi mieszkańcami Teksasu. Meksykańska muzyka ludowa zyskała rytmy polki i walca, a także nowy instrument: akordeon. Efektem jest twór specyficzny: wyraźnie ludowy, zdecydowanie użytkowy, tzn. do tańca. Dla Anglos uosobienie denerwującego rzępolenia, obok którego nie chce się mieszkać.

Początki dla Seleny i facetów (Selena y los Dinos: tak nazywał się zespół założony przez jej ojca) były trudne. Powodem był wiek Seleny – zdaniem wielu powinna być jeszcze w szkole – ale także jej płeć. Była solistką zespołu, a w kręgach tejano jest to tradycyjnie męska rola. Podczas pierwszej trasy koncertowej zespół ledwo zarabiał na paliwo. Selenę lekceważyli również producenci, uważając ją za lokalną gwiazdeczkę. Dopiero później, gdy Selena miała już na koncie kilka albumów, w tym sześciokrotnie platynowy Entre a Mi Mundo, spece z EMI uwierzyli, że Selena jest w stanie stworzyć coś dla szerszej, nie tylko etnicznej, publiczności. Jej anglojęzyczny album w stylu pop ukazał się już pośmiertnie, bijąc rekordy popularności i ustępując wówczas tylko Janet Jackson i Mariah Carey.

Co ciekawe (choć z punktu widzenia socjologicznego bardzo nieciekawe i bardzo oczywiste), pierwszym językiem Seleny był angielski; jakby nie było, należała do trzeciego pokolenia imigrantów; jej ojczyzną były Stany Zjednoczone. Hiszpańskiego nauczyła się w wieku nastoletnim, fonetycznie, od ojca, podczas nagrań swojego pierwszego albumu. Wkrótce umiała mówić na tyle swobodnie, że bez problemu gościła w hiszpańskojęzycznych programach telewizyjnych. Ten fakt wyoczonej dwujęzyczności także zdobył jej fanów. Wielu Tejanos nowej generacji, Amerykanów meksykańskiego pochodzenia, utożsamiało się z Seleną. To, że śpiewała po hiszpańsku, w nurcie typowo meksykańskim, i to z takim entuzjazmem i radością, odbierano jako przejaw zdrowej dumy ze swoich korzeni – dumy, która, jak widać, w niczym nie szkodziła pomyślnej asymilacji. Fakt ten czynił Selenę amerykańskim symbolem, przykładem do naśladowania, i jak się dzisiaj okazuje, razem z jej muzyką zapewnił jej nieśmiertelność.

Selena odeszła przedwcześnie, w wieku dwudziestu trzech lat. Była to śmierć tym bardziej wstrząsająca, że kompletnie bezsensowna. Selenę zastrzeliła prezeska jej fanklubu, kobieta wyraźnie niezrównoważona, przed sądem wielokrotnie wyznająca swoją miłość do młodej artystki. Selena była już na tyle ukochana, że oskarżonej trudno było znaleźć adwokata: nikt w okolicy nie chciał się podjąć tego niewdzięcznego zadania, bojąc się reperkusji ze strony społeczeństwa. Podobno kilka gangów w Corpus Christi planowało zebrać środki na kaucję oskarżonej i wykonać na niej wyrok. Jej prawnik otrzymywał pogróżki od meksykańskiego kartelu, a po skazującym wyroku stwierdził z wyraźną ulgą, że przynajmniej on i jego zespół są bezpieczni. Oczywiście, dla Seleny i jej rodziny nie miało to już żadnego znaczenia.

Pomnik Seleny na deptaku w Corpus Christi. Źródło

Podczas pobytu w Corpus Christi widziałam pomnik Seleny. Jest naturalnych rozmiarów, postawiony wprost na deptaku na małym postumencie; wielkie piedestały zdecydowanie do niej nie pasowały. (Tłumy kochały jej bezpretensjonalność. Zapytana raz przez dziennikarza, kim byłaby, gdyby nie była piosenkarką, wypaliła: „Nie wiem… Pracowałabym w Whataburgerze!” [teksaskim fastfoodzie]). Selena wygląda tak, jak na nagraniach: obcisłe dżinsy, kowbojki, rozpięta kurtka, pod którą widać jakiś barokowo zdobiony stanik. Nawet w kamieniu jej paznokcie są długie, agresywne. Nonszalancko opiera się o kolumnę. Jeszcze chwila, a muzyka się rozpocznie, a Selena zrzuci kurtkę, wyjdzie na scenę i zacznie rozgrzewać tłum.

To moje ulubione zdjęcie Seleny. Ten uśmiech!! Źródło

***

Fajne linki:

dla hiszpańskojęzycznych program Telemundo, Selena Siempre (dobra jakość);

dla cierpliwych amatorski montaż gwiazd wspominających Selenę (cholerna jakość, ale przekrój ciekawy);

i Bidi Bidi Bom Bom, jeden z wiecznie żywych przebojów Seleny, tu na ostatnim koncercie, w Houston.