o mężczyznach i motylach

Z okazji setnego posta mam coś, co dawno już chodziło mi po głowie: początek serii „Indiańskie bajanie”, z mitami i legendami rdzennych Amerykanów.

Dzisiejsze opowiadanie pochodzi z plemienia Maidu, zamieszkującego pierwotnie rejony północnej Kalifornii.

Pewnego dnia, kobieta z plemienia Tolowa wyszła z dzieckiem szukać pożywienia. Słońce wspięło się już wysoko i w południowym upale dziecko wydawało jej się coraz cięższe; postawiła więc nosidełko na ziemi i wbiła jego drzewce w ziemię, żeby trochę sobie ulżyć. Pomyślała: „Przeszukam okolicę, nie odejdę daleko”. Ale wtem zauważyła, jak na niskim krzewie przysiada piękny motyl. Na mgnienie oka rozwarł skrzydła i błysnął kolorami. Zamierzyła się, by go chwycić, ale chybiła: motyl umknął. Dostrzegła go między drzewami. Trzepotał się jak rozdygotane serce. Nie myśląc, rzuciła się za nim w pogoń. Po drodze zrzuciła swoją pelerynę; sztywna skóra krępowała jej ruchy. Już-już miała go w rękach, ale on za każdym razem odfruwał coraz dalej. Pomyślała: „Dosięgłabym go, gdyby nie ta ciężka spódniczka”. Zdjęła ją więc i goniła za motylem, dopóki cienie nie zaczęły się wydłużać, a światło słońca nie zamieniło się w miód. Kobietę ogarnęła ogromna senność. Położyla się pod drzewem i natychmiast zasnęła. O dziecku zupełnie zapomniała. 

Obudziła się dopiero nad ranem i z przerażeniem odkryła, że obok niej leży piękny mężczyzna. Nieznajomy powiedział: „Szłaś za mną tak wytrwale, może chciałabyś iść za mną już zawsze? Najpierw jednak musimy przejść przez środek mojego narodu”. Kobieta wstała więc i poszła za mężczyzną-motylem. O dziecku zupełnie zapomniała.

Szli tak i szli, aż doszli do wielkiego parowu. Jego zbocza mieniły się kolorami i wydawały się falować w ciągłym ruchu: dno pełne było różnobarwnych motyli. Mężczyzna ostrzegł kobietę: „Nikt jeszcze nie przeszedł przez tę dolinę żywy. Pamiętaj, trzymaj się mnie, a włos ci z głowy nie spadnie”.

Zeszli w dolinę i ruszyli ku prześwitowi. Była to długa droga. „Chwyć się mnie mocno, nie puszczaj!” - przypominał kobiecie mężczyzna-motyl. Im dalej się zapuszczali, tym więcej krążyło wokół nich motyli, jeden piękniejszy od drugiego. Na początku kobieta udawała, że ich nie dostrzega. Mocno uczepiła się ramienia swojego mężczyzny i czuła się bezpiecznie. Motyle stawały się jednak coraz bardziej natarczywe. Zaczęła się im przyglądać i wkrótce w oczach miała rozedrganą tęczę. W pewnym momencie zamachnęła się, by schwytać jednego z nich, ale jej umknął; puściła więc swojego mężczyznę i zamierzyła się na kolejnego: wszystkie były takie piękne! Jej próby spełzły na niczym; motyle były nieuchwytne, a ona zapędzała się coraz dalej w głąb doliny, pogrążona w coraz większym oszołomieniu i rozpaczy. Kto wie, być może błąka się tam do teraz. Mężczyzna-motyl tymczasem przeszedł przez dolinę do swoich rodzinnych stron.

***

Opowiadanie to znajduje się w wielu zbiorach indiańskich mitów i legend, pod tytułem „Tolowim Woman and Butterfly Man”. Można je także odnaleźć w internecie; wygląda na to, że jest to wszędzie taka sama wersja, oparta na przekazie Rolanda Dixona z 1904 r. Ja znalazłam je tu: Erdoes, Richard - Alfonso Ortiz. 1984. American Indian Myths and Legends. New York, Random House, ss. 290-91.