wspomnienie o śladach na piasku

Przedwczoraj portal informacyjny Globo wita mnie wieścią, że w odległym zakątku brazylijskiego stanu Minas Gerais odnaleziono ciało lokalnego dziennikarza. Evany José Metzker miał skrępowane ręce, a jego głowę znaleziono jakieś sto metrów od ciała. Nie zabrano portfela, dowodu osobistego ani kosztowności. Kilka źródeł podaje, że ciało wykazywało ślady tortur. Kilka innych, że poza dekapitacją nie było żadnych ran.

Wchodzę na bloga Metzkera i po raz kolejny uderza mnie, jak daleko, mimo całego entuzjastycznego gadania o globalnej wiosce, leży Zachód od krajów rozwijających się. Strona krzykliwa i naćkana, w pierwszej chwili trudno mi się w niej połapać, bo jestem w trybie zachodnim i oczekuję porządku i przejrzystości pojmowanego na sposób zachodni.
Amatorskie fotki, dosłowne ujęcia spróchniałych z głodu zębów, rozbitej głowy w kałuży krwi, ciała zwisającego z szubienicy. Metzker pisał głównie o lokalnych krzywdach. Estetyka jakby z polskiego Faktu, tylko styl inny: chirurgiczny, zdawkowy, choć czcionka kapitalikowa. Tematy: nepotyzm, bierność władz, wykroczenia drogowe popełniane przez urzędników miejskich, nieudolność szpitali. Sporo bolesnych zadr. Zwłaszcza w kontekście małych, ubogich miasteczek, odosobnionych od reszty wielkiego kraju, z ustalonym status quo.

Globo, portal brazylijski, nie podaje, jaką sprawą zajmował się Metzker przed śmiercią. Dopiero w zagranicznych mediach znajduję informację o tym, że przygotowywał artykuł o prostytucji dziecięcej w regionie. Nie wiem, czy to Globo przemilczało tę informację, czy też media zachodnie usilnie szukają jakiegoś wystarczająco dramatycznego motywu zbrodni. Brazylia to ogólnie kraj dość niebezpieczny dla pracowników prasy. W ostatnich czterech latach, przynajmniej dziesięciu dziennikarzy zginęło tam pela profissão, z powodu zawodu. Nie wszyscy odkryli jakieś nadzwyczajne przekręty; działali głównie lokalnie. Wielu tak jak Metzker zajmowało się po prostu naświetlaniem codziennej korupcji i nieudolności władz. Używaniem samochodu służbowego do przewożenia własnych zakupów, jak to opisuje Metzker w jednym z ostatnich postów na blogu.

Przeglądam blog Metzkera i - ponownie - uderza mnie to, co wtedy, w 2010 r. w Bahii: jak mało potrzeba, żeby coś robić. Zachód przyzwyczajony jest do perfekcjonizmu i profesjonalizmu. Jeśli edukacja, to na tablecie; jeśli własny biznes, to z imponującym kosztorysem na start; jeśli blog, to na wordpressie, własnej domenie, zenboxie, twitterze, facebooku, asku; jeśli zdjęcia, to lustrzanką; jeśli teksty, to najlepsze, zwięzłe, wciągające i częste; jeśli działanie, to kompleksowe i długofalowe. Nie krytykuję tego pędu; pamiętam tylko, jak w małym brazylijskim miasteczku razem z inną wolontariuszką przychodziłyśmy wcześniej na zajęcia z przedszkolakami, żeby ręcznie skopiować wszystkie materiały. Papier był cienki, więc w sumie łatwo było wszystko odrysować; marszczył się w parnym powietrzu otwartego garażu, w którym miałyśmy zajęcia. (Gdzie ta klimatyzacja, według Amerykanów prawo konstytucyjne każdego człowieka? Jej brak to ponoć tortura). Oczywiście, fajnie byłoby mieć i kserokopiarkę, i nawiew, ale nie było ani tego, ani tego. Czasem umyka mi ta perspektywa, ta tolerancja dla niedoskonałości, choćby przejściowej. A naprawdę niewiele potrzeba, żeby coś robić, a przynajmniej, żeby zacząć coś robić. Okazuje się też, że niewiele trzeba, by się swoją aktywnością komuś narazić albo nawet zapłacić za to życiem.

Metzker miał na blogu brazylijskie powiedzenie: Tanto fiz que agora tanto faz. Taka gra słów; znaczy mniej więcej: Tyle robiłem, a teraz tyle to warte (w sensie, niewiele warte). Faktycznie, człowiek niby taki zajęty, a ile z tego zajęcia to po prostu kręcenie się wokół własnego ogona. Żadne tam wydeptywanie śladów na piasku, tylko zostawianie w nim odcisku naszych szanownych czterech liter, z biegiem czasu obrastających w tłuszcz. W Brazylii oczywiście wszyscy się zgadzają, że korupcja jest zła; zła jest też nieudolność władz, niedostateczna opieka medyczna, bezrobocie, podziały społeczne. To wszystko jest złe jak spożywanie białego cukru: mało z tego wynika. Pączki nadal się je, cukier do kawy się sypie, urzędników się przekupuje, oszustów wybiera się na kolejne kadencje. Zmiany, jeśli w ogóle następują, to tak niemożebnie powoli.

Nie zazdroszczę nikomu dekapitacji, bo to absurd. Zawsze podziwiam jednak ludzi, którzy działają w imię wiary w to, co niewidzialne. W tym wypadku: w sprawiedliwość, której teraz jeszcze nie widać; w coś lepszego, w które kolektywnie się wątpi.