Hemingway, jeszcze raz pierwszy raz

Przeżywam właśnie wielkie miłosne rozczarowanie, i to, żeby było pikantniej, z powodu kobiety: Lan Samanthy Chang. Nietłumaczona na język polski autorka trzech książek, kształcona w Harvardzie i Yale, leaureatka PEN Open Book Award. Przeze mnie odkryta w 2006 roku, w bibliotece publicznej w Phoenix. Tomik sześciu opowiadań Hunger (Głód). Później była powieść All is Forgotten, Nothing is Lost (Zapomina się wszystko, nie traci się nic). Zauważyłam w powieści kilka niedociągnięć, ale do teraz uważam ją za jedną z książek dla mnie najważniejszych. I wreszcie powieść Inheritance (Dziedzictwo). Otwarłam z ufnością i po siedemdziesięciu stronach przebijania się przez miałkie metafory odłożyłam z niesmakiem. Jest mi przykro.

Zauważyłam, że ostatnio łatwiej mi czytać reportaże i publicystykę niż powieści. Zaczęłam nawet chętniej sięgać po traktaty filozoficzne. Fabule muszę otworzyć kredyt zaufania. A ostatnio nikomu za bardzo go nie daję. Czasem uda mi się sobie wperswadować, że nie mogę się zamykać na nowe, i zmuszam się do przetrawienia kilkudziesięciu stron, ale na ogół już po pierwszej widać, czy tombak, czy nie. Jest jeden Coetzee, a poza nim? Kilku autorów, których czytam jednorazowo, z podnieceniem raczej umiarkowanym. Hemingway natomiast nie żyje. Zdołałam przeczytać całą jego twórczość niemalże; sprzedał mi nawet tę swoją nieudolną pierwszą powieść, „Rajski Ogród”. Zostało mi tylko „Mieć i nie mieć”. Nie mogę się zmusić do lektury, bo wówczas przeczytałabym już wszystko.

Gdybym kiedyś dostała jakiegoś wstrząsu mózgu lub w jakiś inny sposób nabawiłabym się amnezji, to chciałabym przeczytać „Komu bije dzwon” jeszcze raz pierwszy raz. Niewiele jest w ogóle rzeczy, które chciałabym robić jeszcze raz pierwszy raz. Należę do tych stresujących osób, które niepewność gryzie jak wełniany golf. Chcę już patrzeć wstecz, wypowiadać się z doświadczeniem, gromadzić kolejne doznania. Lubię mieć wszystko obcykane i ujęte w sprawne algorytmy. A Hemingway? Dla niego chciałabym wyskrobać zapisaną tablicę. Fenomen.

Zastanawiam się, dlaczego w sumie tak dobrze się z nim dogaduję. Fanfaroniada, nader przejrzyste kompleksy, gigantyczne mechanizmy wyparcia. Łatwe epatowanie kurwami. Trochę nuda. Zwykle wyłączam w ogóle takich ludzi, przestaję przetwarzać ich słowotok jak nieanalizowany język. Ale może właśnie ta transparentność mnie ujęła. Desperackie usiłowanie szybkiego wypalenia wielkich ran nie do wypalenia i w istocie nie do zaleczenia. U Hemingwaya widać wszystko jak na dłoni, choć tak mocno stara się to ukryć. Królicza nora strachu, maksymalna nadwrażliwość i ponownie lęk, lęk, lęk. Radził sobie z nim tak, że nie uciekał. Wychodził z nim na arenę jak torreador. Cenię go za tę odwagę straceńca. Mechanizmy wyparcia też, ale już tak głębokie i zaawansowane, że zataczały koło i wracały nieuchronnie do źródła problemu i bólu.

Okazjonalnie spotykam się z opiniami, że Hemingway to samiec.... bla bla... męska literatura... bla bla... seksista... bla bla... wredny macho... bla bla... gej zaplątany w podświadomości... bla bla... matka przebierała go w damskie fatałaszki, więc skrzywiony... bla bla... a w opowiadaniach o Nicku chodzi głównie o Marjorie i bla. Kiedyś ambitnie czytałam, ale zniecierpliwiłam się tymi gadkami, które więcej zdradzają o komentującym niż o podmiocie komentowanym, a są o wiele mniej od niego inteligentne i pełne oczywistego tchórzostwa. W dzisiejszym świecie naprawdę są szybsze sposoby wybicia się niż wskakiwanie Hemingwayowi na platformę i tkanie brudnych paluchów w jego seksualność. Mam nadzieję, że nikt nie myśli o sobie tylko w kategoriach płci, bo byłoby to lekko karykaturalne. Ja osobiście przede wszystkim jestem człowiekiem i na tej płaszczyźnie spotykam się z Hemingwayem, podchodzę do niego bardzo blisko, przywieram do niego kośćmi miednicznymi, jak w tangu. On stara się jeszcze blefować, rzuca we mnie kurwą i drwi, ale mnie nie oszuka; ja i tak wiem, że oboje jesteśmy loserami. Oboje się strasznie boimy. Oboje jesteśmy mężni, codziennie siłujemy się ze strachem na rękę w zadymionym pubie, skamieniali w tym intymnym zmaganiu, z oczami wytrzeszczonymi z wysiłku, a wokół nas nieprzenikniona wrzawa.

Co oczywiste, Hemingwaya lubię także za styl. Nie pieprzy, nie dyrdymali, nie sprzedaje mi głodnych metafor zakrojonych na efekt, jak ci pożal się Boże pisarze ze szkół, w których uczą, jak dobrze napisać pierwsze zdanie, żeby czytelnik zechciał łaskawie przeczytać i żeby był bestseller i American dream (czy nikt nie przerabiał w liceum „Dżumy”? Co jest z tym fetyszem pierwszego zdania? Tak na marginesie). Hemingway też oczywiście lubił roztaczać wokół siebie aurę mistrza, czemu nie. „Najważniejsze to napisać pierwsze prawdziwe zdanie”, chwalił się. Tere fere. Dym w oczy, jak to on. I tak wiem, że bał się tej czystej strony jak podchodzenia do przeciwnika z granatem. Bał się cholernej gryzącej niepewności, zaczynania wszystkiego od nowa. Powracającej wątpliwości: Raz mi się udało, szczęśliwy traf. Teraz to wszyscy zobaczą, jakie mam słabe karty, zawsze zresztą miałem; nie wychodzi mi nic, nawet blef. Z tą wątpliwością wychodził na arenę, patrzył w rozjuszone ślepia własnego lęku, zaczynał śmiertelny balet. Niewielu znam ludzi, o pisarzach nie wspominając, których stać na taką waleczność, nie raz kiedy bo lepszy dzień, tylko raz za razem za razem za razem za cholernie nieskończonym razem.

[Polecam także dokument Running from Crazy, gdzie Mariel Hemingway (wnuczka pisarza) opowiada o swoich zmaganiach z depresją kliniczną, która prześladuje pokoleniowo całą rodzinę i zabrała także jej siostrę, modelkę Margaux Hemingway].